HISTORIA FABRYKI NORBLINA

Historia terenu, na którym funkcjonowały dawne zakłady Norblin, Bracia Buch i T. Werner sięga połowy XVIII wieku, a jego fabryczne tradycje rozpoczęły się ponad 170 lat temu. Losy wielu znanych osób i rodzin naznaczyły ten 2-hektarowy obszar przy ulicy Żelaznej i ułożyły się w dzieje niezwykłej fabryki, której sława w czasach istnienia Królestwa Polskiego docierała daleko poza jego granice – do najodleglejszych zakątków Imperium Rosyjskiego, a nawet do Persji.

 

II kwartał 2021 r.

planowane zakończenie prac budowlanych i konserwatorskich oraz całego procesu rewitalizacji Fabryki Norblina

2017 r.

w listopadzie rozpoczynają się prace budowlane, w tym konserwatorsko-restauratorskie

2009 r

 tereny dawnej fabryki Norblina kupuje od syndyka masy upadłościowej Norblin S.A. (przed przekształceniami 1990 roku Walcownia Metali Warszawa) spółka ArtN – część Grupy Capital Park, rozpoczyna się proces przygotowania do rewitalizacji terenów po dawnej fabryce

1982 – 2008

teren dawnej Fabryki Norblina trafia w użytkowanie Muzeum Techniki pod działalność oddziału Muzeum Przemysłu – Zabytkowy Zakład Przemysłowy Dawna Fabryka Norblina oraz pod działalność Teatru Scena Prezentacje i Muzeum Drukarstwa Warszawskiego oddziału Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (obecnie Muzeum Warszawy)

1981 r. 

następuje zaprzestanie produkcji  na terenie zakładów przy ulicy Żelaznej oraz ich przeniesienie do nowej fabryki przy ulicy Palisadowej

1946 r.

mimo negatywnej opinii Komitetu Odbudowy Przemysłu przy Zarządzie m.st. Warszawy odbywa się spontaniczna odbudowa zakładów, wznowienie produkcji, ale tylko w zakresie prefabrykatów (druty, pręty, kształtki, rury), nacjonalizacja zakładów (1948) i zmiana nazwy na Walcowania Metali „Warszawa”

 

1939 – 1944

okres II wojny światowej skutkuje ogromnymi zniszczeniami wynikającymi z nalotów lotnictwa niemieckiego we wrześniu 1939 roku na Warszawę, dalsze zniszczenia fabryki przynoszą walki trwające podczas Powstania Warszawskiego

lata 20. i 30. XX w. 

następuje odbudowa zakładów po zniszczeniach I wojny światowej oraz ich rozbudowa (powstaje m.in. zespół hal prasy 520-ton i rurowni 1), profil produkcji zmienia się z galanteryjnych wyrobów  posrebrzanych i tzw. nowego srebra (verit) na wyroby prefabrykatów specjalistycznych, fabryka rozwija się i ze względu na brak możliwości jej rozbudowy pojawiają się plany przeniesienia produkcji do Głowna koło Łowicza, plany te niweczy wybuch II wojny światowej

1914 r.

Ludwik Norblin umiera bezdzietnie, zakłady przejmują dzieci Albertyny i Teodora (Teodor Sylwester i Wacław Werner)

ok. 1900 r.

w produkcji zakładów pojawia się druga gałąź – prefabrykaty – specjalistyczne blachy, druty, pręty, kształtki oraz rury

1893 r.

Norblin i Spółka przekształca się w Towarzystwo Akcyjne Fabryk Metalowych Norblin, Bracia Buch i T. Werner, zakłady przy Żelaznej rozbudowują się

1882 r.

firma Norblin i Spółka nabywa od wdowy po Agatonie Buchu fabrykę przy Żelaznej 51/53 wraz z prawami do nazwy „Bracia Buch”, całej produkcji i sklepu przy ulicy Senatorskiej w Warszawie, następuje modernizacja i rozbudowa zakładów przy Żelaznej, zostaje zbudowana m.in. hala odlewni i drugi (południowy) dom fabryczny

1864 r.

Teodor August Werner (wnuk Samuela) przejmuje zakład złotniczy Karola Malcza, bierze ślub z Albertyną Wilhelminą Norblin (córka Wincentego Konstantego) i wraz z nią podejmuje współpracę (1865) z firmą Norblina na zasadach podziału udziałów: ¼ dla Albertyny Werner z domu Norblin, ¼ dla Teodora i ½ dla Ludwika Norblina (brat Albertyny), firma działa pod nazwą Norblin i Spółka i kontynuuje rozwój produkcji galanteryjnych wyrobów posrebrzanych (metodami platerową i galwaniczną)

1859 r. 

fabrykę kupuje firma braci Buch, kontynuuje produkcję galanterii metalowej (wyroby posrebrzane, z tzw. nowego srebra i inne)

1847 r.  

działkę przy ul. Żelaznej 17 (później i obecnie 51/53) kupują wspólnie fabrykant Edward Luckfield i jubiler Gustaw Henniger, budują tu (1854) dom fabryczny i rozpoczynają produkcję metalowych wyrobów galanteryjnych (wyroby posrebrzane i z tzw. nowego srebra)

1834 r.

Wincenty Konstanty Norblin (wnuk Jana Piotra) przenosi swoją firmę wyrobów srebrnych i posrebrzanych, działającą pod jego nazwiskiem, z ulicy Długiej na Chłodną i tutaj buduje dla siebie także dom

1809 r.

w Petersburgu powstaje firma Braci Buch zajmująca się wytwarzaniem na przemysłową skalę galanterii metalowej, w tym wyrobów posrebrzanych; największym sukcesem zarówno finansowym, jak i marketingowym firmy Bracia Buch była produkcja guzików i elementów metalowych do mundurów armii carskiej oraz klamer do pasów wojskowych.

1780 r. 

działkę przy ulicy Żelaznej 17 (później i obecnie 51/53) w Warszawie nabywa Franciszek Ryx, kamerdyner ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego, następnie działka trafia w ręce jego syna, który rozbudowuje posiadłość rodzinną, w 1819 roku istnieje tu m.in. willa, stajnia, obora oraz kamienica piętrowa przy ulicy Łuckiej, murowane zabudowania przetrwały do dziś

druga połowa XVIII w.

Jan Piotr Norblin – malarz, rysownik, grafik żyje i tworzy w Polsce i Warszawie (1774 – 1804). Samuel Werner, przemysłowiec, osiada w Warszawie i rozpoczyna działalność fabrykancką (1791 – 1836).